Joni
18-12-2007, 10:57 PM
Ernesto Che Guevara 1928 - 1967
Ernesto (Che) Guevara ose siē thuhet mė thjeshtė Komandante Che, hero i Amerikės Latine dhe njė nga figurat mė shumė-njohura tė shekullit tė 20-tė. Argjentinas nė origjinė mori pjesė nė revolucionin e Kubės nė krah tė Fidel Kastros mė 1959 pėr rrėzimin e regjimit tė diktatorit tė atėhershėm Batista. Lindi mė 14 Qershor 1928 nė Rosario tė Argjentinės dhe vdiq mė 8 Tetor 1966 nė fshatin La Higera tė Bolivisė. Qė nga ajo ditė Che Guevara kaloi nė pavdekshmėri dhe u bė legjend dhe simbol pėr miliona tė rinjė nė botė. Fjala e tij mė e preferuar ishte: Hasta La Victoria Siempe! - Deri nė fitore pėrgjithmonė. Figura e tij u lidh me figurėn e atij njeriu qė nuk mposhtet kurrė pėrpara ē'do tė keqeje qė mund ti vijė, dhe lufton deri nė fund pėr idealet e tij.
Kronologjia :
1928- Lindi nė Rosario , nga Celia de la Serna dhe Ernesto Guevara Lynch.Vuan nga asma dhe familja e tij detyrohet tė trasferohet nė Alta Gracia ku klima ėshtė mė e butė.
1945-1952-Trasferohet nė Buenos Aires bashkė me familjen e tij pėr tė vazhduar shkollėn e lartė pėr mjeksi.Nė vitin 1952 nė moshėn 23 vjeqare vendos tė bėjė udhėtimin e tij tė parė (rreth 4.500 km) pėr tė vizituar kontinentin e amerikės latine bashkė me mikun e tij Alberto Granado.
1953-Diplomohet pėr mjeksi dhe vendos tė bėjė njė udhėtim tjetėr kėtė herė me njė shok tjetėr Calica Ferrer.Fillon tė interesohet pėr politikėn dhe filloi ti afrohej ideve marksiste.
1954-1956-Njihet me njė peruviane Hilda Gadea qė mė pas martohet me tė mė 1956. Do tė kenė njė femijė e quajtur Hildita.Trasferohet nė qytetin e Meksikės atje njihet me Fidel Kastron.
1957-1958-Krijon kolonėn e dytė revolucionare me Fidel Kastron.
Merr pjesė nė pushtimin e Siera Maesta-s dhe nė sulmin e Santa Clares.
1959-1960-Bėhet qytetarė kuban dhe merr pjesė nė qeverinė e Kastros si ministėr i industrisė dhe president i Bankės Nacionale.Martohet me Aleida March.
1961-1964-Merr pjesė nė konferencėn e shteteve amerikane nė Punta del Este.
Vihet nė komandė tė mbrojtjes gjatė krizės sė Gjirit tė Derrave.
Merr pjesė nė Moskė pėr festimet e aniversarit tė 47 tė Revolucioni tė Tetorit.
Merr pjesė nė asamblenė e OKB-se nė New York. Me kėtė rast jep edhe njė intervistė televisionit amerikan (cbs). Niset pėr njė udhėtim pėr nė Afrikė
1965-Nė mars rikthehet nė Kubė dhe del pėr tė fundit herė nė publik. Me 1 prill nė njė letėr Kastros deklaron arsyet e tij pėr largimin nga kuba .Mė pas nė mėnyrė tė fshehtė largohet pėr nė Kongo. Pas gjashtė muaj kthehet pėrsėri nė Kubė. Atje pėrgatit njė plan pėr tė sjellė revolucionin nė Bolivi
1966-Me njė emėr fals shkon nė Bolivi. Atje fillon tė shkruaj Ditarin
1967-Lufta guerrile nė Bolivi nuk pati mbėshtetje nga partia komuniste boliviane dhe nga popullsia vendase, ushtria boliviane po e ndiqte Guevaren dhe me 8 Tetorė plagoset dhe kapet nga ushtria boliviane. Mė 9 Tetorė me urdhėr tė CIA-s vritet. Varroset nė njė vend sekret nė Vallegrande dhe trupi i tij gjendet mė 1997 dhe rivarroset nė Kubė me tė gjitha nderimet ushtarake.
Fėmiria:
Ernesto Che Guevara lindi nė Rosario (Argjentinė).Prindėrit e tij ishin Ernesto Guevara Lynch me origjinė spanjolle, dhe Celia de la Serna me originė angleze.
Megjithėse vuante nga asma, iu dedikua sportit ky ishte Rugby dhe Futbolli. Njė pasion tjetėr i tij ishte edhe shahu, njė lojė e mėsuar nga i ati .Nė moshėn 12 vjeqare merr pjesė nė shumė turne shahu. Gjatė adoleshencės u tėrhoq pas poezise duke shkruajtur shumė poezi. Ishte njė lexues i: Jack London, Jul Vern, Sigmund Froid. Studioi nė Kolegjin Navional Deįn Funes dhe nė vitin 1948 regjistrohet nė Universitetin e Buenes Aires pėr mjeksi ku diplomohet nė vitin 1953.
Udhėtimi nė amerikėn latine:
Kur ishte akoma i ri Guevara kaloi shumė kohė duke udhėtuar nė ameriken- latine . Nė vitin 1951 njė shok i tij , Alberto Granado i kėrkoi Guevares qė tė merte njė vit pushim nga shkolla pėr tė ndėrmarrė njė udhėtim pėrgjat amerikes - latine .Kėshtu nė vitin 1939 Guevara dhe Alberto nisen nga Alta Gracia me njė motor Norton 500 cc(motorit ja vunė emrin: ("E Fuqishmja II").Guevara pėrshkruajti kėtė udhėtim nė librin "Latinoamericana" (Notas de viaje) nga ku nė vitin 2004 u bė film i titulluar Ditari i motoēikletės
Pasi pa varfėrinė masive tė amerikės- latine dhe i shtyrė edhe nga idetė marksiste nxori si pėrfundim se revolucioni ishte e vetmja menyrė pėr tė zgjidhur pabarazinė shoqėrore dhe ekonomike tė vendeve tė amerikės - latine.Udhėtimet e tij pėrgjatė amerikės- latine e bindėn se Amerika jugore ishte njė kontinent me kombe tė ndryshme por me tė njejtin grup etnik. Filloi tė imagjinonte mundėsinė tė njė Amerike - Latine tė bashkuar dhe pa kufi , e lidhur me tė njejtėn kulturė.
Nė Guatemala:
Mė 17 Qershor tė vitit 1954 nė Guatemala fillon agresioni kundėr qeverisė sė Arbenz, e organizuar nga CIA dhe nga Departamenti i Shtetit i SHBA-se e cila kishte stėrvitur mercenarė pėr tė mbrojtur kontinentin e Amerikės Latine nga Rreziku Komunist.Che Guevara pėrpiqet tė organizojė rezistencėn nė qytet por kjo tentativė nuk funksionon dhe kur trupat mercenare futen nė kryeqytet, Guevara detyrohet tė hyjė nė ambasaden e Argjentinės (ku mė pas largohet pėr nė Meksikė), e cila e regjistron si njė element komunist
Revolucioni Kuban:
Guevara mbėrrin nė Meksikė, atje njihet me njė grup revolucionarė Kubanė tė larguar nga Kuba pėrfshirė edhe Raul Kastron. Pasi lirohet nga burgu, Fidel Kastro largohet nga Kuba pėr tu vedosur nė Meksiko City.Atje vėllai i tij e prezanton me Guevaren. Pas kėtij takimi Guevara hyn nė Lėvizjen e 26 Korrikut e cila kishte si synim pėrmbysjen e diktatorit kuban Fulgencio Batista. Edhe pse ishte vendosur se Guevara do tė ishte vetėm mjeku i grupit .Mė 25 Nėntor tė vitit 1956 anija Granma niset nga Tuxpan (Provincė e Meksikės) me qėllim pėr tė mbėrritur nė Kubė. Guevara ishte i vetmi jo kuban nė bordin e anijes. Mė 2 Dhjetorė zbarkojnė nė La Playa de las Coloradas.Pas pak u sulmuan nga forcat ushtarake tė Batistės. Mė pas u vendosėn nė malet e Siera Maesta pėr tė filluar luftėn guerrile kundėr regjimit komunist tė Batistės.
Guevara u bė njė lider nė grupin e rebelėve, njė Komandant (major),i respektuar nga shokėt pėr trimėrinė e tij por edhe pėr egėrsinė e tij. Ishte shkaktarė pėr vrasjen e shumė dezertorėve dhe njerėzve tė tjerė qė akuzoheshin qė ishin informatorė ose spiun.
Nė ditėt e fundit tė Dhjetorit tė vitit 1958 drejtoi sulmin me kollonenė e tij Skuadra vetvrasėse(njė repart qė zgjidhte misionet mė tė vėshtira tė ushtisė revolucionare) nė Santa Clara .Qe njė nga betejat mė vendimtare e revolucionit. Mė 28 Dhjetor Che Guevara mbrrin nė Santa Clara atje vendos njė komando provisor nė Universitetin e qytetit dhe mė pas ndjek shinat e trenit pėr tė gjetur njė pikė strategjike.Guevara e di se nė kėtė linjė do tė udhėtojė njė kolon e ushtrisė sė Batistės me njė tren me 18 vagona, nė tren do tė jenė 406 ushtarė dhe oficerė me shumė armatime dhe municione.Ėshtė ora 3 e drekės. Treni i ushtrisė udhėton pa e ditur se Komandanti kishte rrėzuar njė pemė nė shinat e trenit.Treni rrėzohet dhe pastaj dėgjohet njė shpėrthim bombe dhe mė pas mbulohet me shumė zjarr dhe tym. Santa Clara kujton kėtė betejė.Vagonat e rrėzuar janė akoma nė tė njejtin pozicion ku ishin atė ditė dhe dėshmojnė fitoren.Nė njė shesh tė madh, ngjit me muzeun e dedikuar Che-sė, ngrihet njė statujė bronzi e Che Guevares ,sepse asnjė nuk duhet ta harrojė. Nė 2 Janar tė vitit 1959 kolona e Che Guevares futet nė kryeqytetin e Kubės, nė Havana. Mė pas zhvendoset nė fortesėn ushtarake "La Cabańa". Pikėrisht kėtu organizon njė shkollė pėr analfabetėt e ish-ushtrisė revolucionare.
Nė qeverinė Kubane:
Mė 7 Shkurt tė 1959, qeveria e re i jep Guevares titullin Qytetarė Kuban.Mė pas divorcohet nga Hilda Gadea, ku nė fakt ishin ndarė qė para se tė nisej me anijen Granma. Mė pas martohet me Aleida March, njė kubane qė ishte pjestare nė Levizjen e 26 korrikut (ku me tė do tė ketė katėr fėmijė: Aleidita, Camilo, Celia, Ernesto). Guevara bėhet ministėr i industrisė. Me kėtė pozitė dha ndihmesė pėr tė kontribuar nė modelimin e socializmit kuban. Nė librin e tij Mbi guerrilen,Guevara mbėshtet modelin Kuban tė revolucionit, e filluar nga njė grup i vogėl guerrilas, pa patur nevojėn e organizimeve tė mėdha tė cilėt do tė mbėshtetnin rrebelimet e armatosura (kjo strategji e Guevares do tė dėshtonte mė pas nė Bolivi). Nė teorinė e tij El socialismo y el hombre en Cuba mbėshtet nevojėn pėr tė krijuar njė njeri tė ri (hombre nuevo) bashkė me shtetin socialist.
Gjatė sulmit tė Gjirit tė Derrave (1961), Guevara nuk morri pjesė nė luftimet, sepse Kastro e kishte vendosur nė komandė mė nė perėndim tė Kubės, nė Pinar del Rio, atje Guevara zbrapsi njė tentativė pushtimi (ishte njė operacion diversiv, e krijuar pėr tė tėrhequr vėmendjen kubanėve nga vendi i vėrtetė i sulmit qė ishte Gjiri i Derrave). Guevara luajti njė rol shumė tė rėndėsishėm gjatė vendosjes nė Kubė tė Raketave bėrthamore sovietike. Gjatė njė interviste tė dhėnė njė gazete socialiste angleze Guevara deklaroi se Raketat bėrthamore po tė ishin nėn kontrollin e kubanėve do tė ishin hedhur me kohė nė qytetet mė tė mėdha tė SHBA-sė. Guevara gjatė punės si ministėr i industrisė pati disa disfata dhe reformat e tij nuk dhanė asnjė rezultat pėr zhvillimin dhe modernizimit e ekonomisė kubane, kryesisht atė bujqėsore. Pasi Fidel Kastro mori pushtetin dhe mblodhi njerėzit e tij mė tė afėrt, kur filloi tė ndajė detyrat pyeti se cili nga tė pranishmit ėshtė ekonomist. Guevara ngriti dorėn dhe qė nga ai moment Guevara u bė ministėr i industrisė. Pas disa vite si ministėr (pas shumė disfata) miqtė e tij mė tė afėrt e pyetėn se pėrse ngriti dorėn. Guevara i pėrgjigjet Unė kujtova se Kastro pyeti se cili nga ju ėshtė Komunist
Largimi nga Kuba:
Nė Dhjetorė 1964 Guevara shkoi nė New York si shefi i delegacionit kuban dhe mbajti njė fjalim nė kėshillin e OKB-sė. Me kėtė rast doli nė njė emision informativ Face the Nation i cbs. Mė 7 Dhjetorė shkoi nė Paris, mbas tre muaj shkoi nė Republikėn Popullore Kineze, Egjipt, Algjeri, Ghana, Guinea, Mali, Tanzania.
Guevara pasi vuri re ishte mė i aftė pėr njė rol si revolucionar sesa tė njė detyre ministrore, dhe me aprovimin e Fidel Kastros vendos qė tė largohet nga Kuba pėr nė Kongo dhe Bolivi ku nga niveli i lartė i varfėrisė mundėsonte krijimin e revolucioneve.
Nė Kongo:
Gjatė njė takimi qė zgjati gjithė natėn midis 14 dhe 15 Marsit tė 1965, Guevara dhe Kastro ranė dakort qė Che-ja tė drejtonte operacionin e parė ushtarak nė Afrikė. Nga disa burime vėrtetohet se ka qenė Kastro qė ka kėmbngulur qė Che-ja tė pranonte kėtė mision. Mė pas Guevara largohet pėr nė Kongon belge (sot Republika Demokratike e Kongos). Gjatė misioneve afrikane Guevara u ndihmua nga kapo guerrilas Laurent-Desire Kabila. Guevara e konsideron Kabilen si tė panevojshėm, duke shkruajtur pėr tė Asgjė nuk mė bindė se ai ėshtė personi i duhur nė kėtė moment
Guevara i mėsonte taktikat guerrile forcave kongoleze. Plani i tij ishte qė tė shfrytėzonte zonėn e qliruar nė perėndim tė liqenit Tanganica pėr stėrvitjen e kongolezėve.Guevara ishte 37 vjec dhe nuk kishte eksperiencė rreth ushtrise formale.Asma e tij nuk e kishte lejuar qė tė bėnte shėrbimin ushtarak nė Argjentinė. Megjithėse kishte eksperiencėn e marrė gjatė revolucionit kuban, mbi tė gjitha nga fitorja e betejės sė Santa Clares.
Mercenar afrikanė dhe britanikė punuan me ushtrinė kongoleze pėr tė penguar planet e Guevares. Ishin nė gjendje qė tė monitoronin komunikimet e reparteve tė drejtuar nga Guevara. Paftėsia, dhe luftrat e ndryshme qė bėheshin midis grupeve tė kongolezėve me njėri-tjetrin ishin arsyet e falimentimit tė revolucionit. Mbas shtatė muaj, i sėmurė, i vuajtur nga asma Guevara detyrohet tė largohet nga Kongo bashkė me Kubanėt qė kishin mbetur akoma gjallė. Nė fillim Guevara donte qė tė qonte nė Kubė vetėm tė plagosurit duke qėndruar i vetėm nė Kongo por miqtė e tij e bindėn qė tė largohet me ta.
Guevara nuk donte qė tė kthehej si humbės nė ishull dhe kaloi shtatė muajt duke jetuar si klandestin nė Pragė, Republikėn Demokratike Gjermane. Gjatė kėsaj periudhe shkruajti kujtimet e tij gjatė eksperiencės sė tij nė Kongo dhe mė pas filloi tė shkruante dy libra, njė filozofik (Apuntes Filosóficos) dhe njė rreth ekonomisė (Notas Económicas). Pas kėtyre muajve Kastro i kėrkoi Guevares qė tė rikthehej nė Kubė por Guevara pranoi qė tė kthehej vetėm pėr disa muaj, sa pėr tu bėrė gati pėr misionet e reja revolucionare nė Amerikėn-latine dhe prezenca e tij nė ishulli duhet tė ishte tepėr sekrete.
Nė Bolivi:
Pasi i kthye nė Kubė Guevara filloj planet pėr tė sjellė revolucionin nė Bolivi. Mė 3 Nėntor tė 1966, Guevara niset pėr nė Bolivi me njė pasaport Urugainane me emėr Mena Gonzįlez, profesioni tregtarė. Reparti i guerrilasve pėrbėhej nga 50 persona, ishte i paisur shumė mirė dhe si fillim patėn disa suksese kundėr forcave boliviane.
Guevara nė planin e tij pėr tė nxitur revolucionin nė Bolivi bazohej nga supozime qė dolėn mė pas tė gabuara.
Guevara mendonte se do tė luftonte vetėm kundėr ushrisė vendase, tė pastėrvitut edhe jo tė armatosur mirė. Pėrkundrazi sapo qeveria e SHBA-sė morri vesh pėr prezencėn e tij nė Bolivi, dėrgoi punonjės tė CIA-s pėr tė ndihmuar dhe organizuar kundėr-revolucionin. Uahtria boliviane u stėrvitur nga kėshilltarė tė Forcave speciale tė US Army, pėrfshirė edhe njė batalion RANGERS ekspertė pėr luftimet nė xhungėl. Ndoshta edhe reparetet e SHBA-sė morrėn pjesė nė luftime. Mendohej se partia koministe e bolivisė do tė ndihmonte Guevaren, por nuk e ndihmuan aspak, edhe pse disa antarė tė partisė morėn pjesė si guerrilas. Guevara priste qė tė rrinte nė lidhje me radio me Kubėn por kjo gjė nuk ndodhi. Pėrkundrazi trasmetuesi me valė tė shkurtra qė ia dhanė doli qė ishte i prishur, duke mos lejuar komunikimin me Kubėn.
Kapja dhe ekzekutimi:
Forcat boliviane lokalizuan vendodhjen e Che-sė pas ndihmės qe i dha njė dezertor. Mė 8 Tetor Guevara u kap nė La Higuera. U kap pasi u plagos nė njė kėmbė dhe pasi pushka e tij iu prish nga njė plumb. CIA sapo morri vesh kapjen e Che Guevares dha urdhėr qė tė ekzekutohej menjėherė.Vrasėsi ishte Mario Teran njė ushtar i zgjedhur me short. Se qfarė ndodhi mė pas ka disa versione. Disa thonė se Teran ishte tepėr nervoz aq sa doli disa herė nga shkolla dhe e futėn pėrsėri me zor. Pėr disa tė tjerė Teren nuk pati kurajė tė shikonte Guevaren nė fyryrė dhe pėr kėtė e goditi nė fyt, plagė qė do tė ishte fatale.Versioni mė zyrtarė ėshtė se Guevara morri disa goditje nė kėmbė pėr tė mos ja prishur fytyrėn qė mundėsonte identifikimin e kufomės. Pėr tė mos bėrtitur Guevara kafshoi dorėn e tij. Si goditje finale, e goditėn nė gjoks. Thuhet se ku Teren futet nė dhomė Guevara i thotė E di je kėtu pėr tė mė vrarė.QĖLLO pra , je duke vrarė vetėm njė njeri.Vdes nė njė shkollė tė braktisur nė La higuera, nė 13:10 tė 9 Tetorit 1967. Mė pas trupi i tij u vendos nė njė helikopter dhe u qua nė Vallegrande dhe trupi i tij iu tregua shtypit. Nga fotografitė e marra filluan tė krijoheshin legjenda rreth Che-se si ajo e San Ernesto de La Higuera apo ajo e El Cristo de Vallegrande.Mė 15 Nėntorė Kastro njohu vdekjen e Che Guevares dhe shpalli 3 ditė zie kombėtare. Nė vitin 1997 nė Vallegrande u identifikuan kockat e kufomės sė Che Guevares falė analizave tė ADN-sė dhe i rikthyen nė Kubė. Mė 17 Nėntor tė 1997 mbetjet e tij u rivarrosėn me tė gjitha nderimet ushtarake nė njė muzeum tė krijuar pėr tė nė Santa Clara, ku tridhjetė vjet mė parė pati fituar atė betejė qė u quajt si beteja decizive e revolucionit kuban.
Monumenti i Che-se ngrihet nga njė statuje qė shkruan Hasta la victoria siempre dhe nga njė lapidar qė shkruan urdhėrin e famshėm qė mė 21 Gusht tė 1959 Fidel Kastro i ngarkoi detyrėn, kolonel "Se asigna al comandante Ernesto Guevara la misión de conducir desde la Sierra Maestra hasta la provincias de Las Villas una Columna rebelde y operar en dicho teritorio de acuerdo con el plan estratégico del Ejército rebelde".
Ikona Revolucionare:
Nė fund tė viteve 60 Guevara u bė njė ikonė pėr ata njerėz qė frymėzoheshin nga idetė e tij revolucionare. Edhe tani Ernesto Che Guevara, El Che, del si fugura e njė heroi ideal. Edhe nėse pėrjashtojmė bindjet e tija politike, imazhi i tij i njė rebeli tė pėrjetshėm, i njė ėndrimtari qė nė realitet jentonte nė njė botė plot me padrejtėsi, ka frymėzuar shumė gjenerata tė rinjsh nė tė gjithė botėn.Vitet kalojnė dhe figura e Che Guevares bėhet mė e dashur pėr njė gjeneratė tė tėrė .Bėhet mė e nderuar sepse shohim te ai njeriun idealist, qė pėr tė mirėn e njė populli, mė saktė, tė tė gjithė popujve, shkriu gjithqka qė kishte mė tė shtrenjtė, edhe jetėn.Ndjehemi e do tė ndjehemi krenarė qė shekulli i 20-tė fiksoi nė historinė e vet njė njeri tė atillė, si Che Guevara, qė u bė simbol i shpresės sė pavdekshme, simbol i optimizmit pėr tė ardhmen, i cili u bė mit qė nuk perėndon. Ai mbetet personifikimi i politikanit tė pakorruptueshėm. Njerėzit progresivė, kudo nė botė, e adhurojnė atė. Adhurojnė sakrificėn, qė ai bėri pėr drejtėsinė shoqėrore.
Ernesto (Che) Guevara ose siē thuhet mė thjeshtė Komandante Che, hero i Amerikės Latine dhe njė nga figurat mė shumė-njohura tė shekullit tė 20-tė. Argjentinas nė origjinė mori pjesė nė revolucionin e Kubės nė krah tė Fidel Kastros mė 1959 pėr rrėzimin e regjimit tė diktatorit tė atėhershėm Batista. Lindi mė 14 Qershor 1928 nė Rosario tė Argjentinės dhe vdiq mė 8 Tetor 1966 nė fshatin La Higera tė Bolivisė. Qė nga ajo ditė Che Guevara kaloi nė pavdekshmėri dhe u bė legjend dhe simbol pėr miliona tė rinjė nė botė. Fjala e tij mė e preferuar ishte: Hasta La Victoria Siempe! - Deri nė fitore pėrgjithmonė. Figura e tij u lidh me figurėn e atij njeriu qė nuk mposhtet kurrė pėrpara ē'do tė keqeje qė mund ti vijė, dhe lufton deri nė fund pėr idealet e tij.
Kronologjia :
1928- Lindi nė Rosario , nga Celia de la Serna dhe Ernesto Guevara Lynch.Vuan nga asma dhe familja e tij detyrohet tė trasferohet nė Alta Gracia ku klima ėshtė mė e butė.
1945-1952-Trasferohet nė Buenos Aires bashkė me familjen e tij pėr tė vazhduar shkollėn e lartė pėr mjeksi.Nė vitin 1952 nė moshėn 23 vjeqare vendos tė bėjė udhėtimin e tij tė parė (rreth 4.500 km) pėr tė vizituar kontinentin e amerikės latine bashkė me mikun e tij Alberto Granado.
1953-Diplomohet pėr mjeksi dhe vendos tė bėjė njė udhėtim tjetėr kėtė herė me njė shok tjetėr Calica Ferrer.Fillon tė interesohet pėr politikėn dhe filloi ti afrohej ideve marksiste.
1954-1956-Njihet me njė peruviane Hilda Gadea qė mė pas martohet me tė mė 1956. Do tė kenė njė femijė e quajtur Hildita.Trasferohet nė qytetin e Meksikės atje njihet me Fidel Kastron.
1957-1958-Krijon kolonėn e dytė revolucionare me Fidel Kastron.
Merr pjesė nė pushtimin e Siera Maesta-s dhe nė sulmin e Santa Clares.
1959-1960-Bėhet qytetarė kuban dhe merr pjesė nė qeverinė e Kastros si ministėr i industrisė dhe president i Bankės Nacionale.Martohet me Aleida March.
1961-1964-Merr pjesė nė konferencėn e shteteve amerikane nė Punta del Este.
Vihet nė komandė tė mbrojtjes gjatė krizės sė Gjirit tė Derrave.
Merr pjesė nė Moskė pėr festimet e aniversarit tė 47 tė Revolucioni tė Tetorit.
Merr pjesė nė asamblenė e OKB-se nė New York. Me kėtė rast jep edhe njė intervistė televisionit amerikan (cbs). Niset pėr njė udhėtim pėr nė Afrikė
1965-Nė mars rikthehet nė Kubė dhe del pėr tė fundit herė nė publik. Me 1 prill nė njė letėr Kastros deklaron arsyet e tij pėr largimin nga kuba .Mė pas nė mėnyrė tė fshehtė largohet pėr nė Kongo. Pas gjashtė muaj kthehet pėrsėri nė Kubė. Atje pėrgatit njė plan pėr tė sjellė revolucionin nė Bolivi
1966-Me njė emėr fals shkon nė Bolivi. Atje fillon tė shkruaj Ditarin
1967-Lufta guerrile nė Bolivi nuk pati mbėshtetje nga partia komuniste boliviane dhe nga popullsia vendase, ushtria boliviane po e ndiqte Guevaren dhe me 8 Tetorė plagoset dhe kapet nga ushtria boliviane. Mė 9 Tetorė me urdhėr tė CIA-s vritet. Varroset nė njė vend sekret nė Vallegrande dhe trupi i tij gjendet mė 1997 dhe rivarroset nė Kubė me tė gjitha nderimet ushtarake.
Fėmiria:
Ernesto Che Guevara lindi nė Rosario (Argjentinė).Prindėrit e tij ishin Ernesto Guevara Lynch me origjinė spanjolle, dhe Celia de la Serna me originė angleze.
Megjithėse vuante nga asma, iu dedikua sportit ky ishte Rugby dhe Futbolli. Njė pasion tjetėr i tij ishte edhe shahu, njė lojė e mėsuar nga i ati .Nė moshėn 12 vjeqare merr pjesė nė shumė turne shahu. Gjatė adoleshencės u tėrhoq pas poezise duke shkruajtur shumė poezi. Ishte njė lexues i: Jack London, Jul Vern, Sigmund Froid. Studioi nė Kolegjin Navional Deįn Funes dhe nė vitin 1948 regjistrohet nė Universitetin e Buenes Aires pėr mjeksi ku diplomohet nė vitin 1953.
Udhėtimi nė amerikėn latine:
Kur ishte akoma i ri Guevara kaloi shumė kohė duke udhėtuar nė ameriken- latine . Nė vitin 1951 njė shok i tij , Alberto Granado i kėrkoi Guevares qė tė merte njė vit pushim nga shkolla pėr tė ndėrmarrė njė udhėtim pėrgjat amerikes - latine .Kėshtu nė vitin 1939 Guevara dhe Alberto nisen nga Alta Gracia me njė motor Norton 500 cc(motorit ja vunė emrin: ("E Fuqishmja II").Guevara pėrshkruajti kėtė udhėtim nė librin "Latinoamericana" (Notas de viaje) nga ku nė vitin 2004 u bė film i titulluar Ditari i motoēikletės
Pasi pa varfėrinė masive tė amerikės- latine dhe i shtyrė edhe nga idetė marksiste nxori si pėrfundim se revolucioni ishte e vetmja menyrė pėr tė zgjidhur pabarazinė shoqėrore dhe ekonomike tė vendeve tė amerikės - latine.Udhėtimet e tij pėrgjatė amerikės- latine e bindėn se Amerika jugore ishte njė kontinent me kombe tė ndryshme por me tė njejtin grup etnik. Filloi tė imagjinonte mundėsinė tė njė Amerike - Latine tė bashkuar dhe pa kufi , e lidhur me tė njejtėn kulturė.
Nė Guatemala:
Mė 17 Qershor tė vitit 1954 nė Guatemala fillon agresioni kundėr qeverisė sė Arbenz, e organizuar nga CIA dhe nga Departamenti i Shtetit i SHBA-se e cila kishte stėrvitur mercenarė pėr tė mbrojtur kontinentin e Amerikės Latine nga Rreziku Komunist.Che Guevara pėrpiqet tė organizojė rezistencėn nė qytet por kjo tentativė nuk funksionon dhe kur trupat mercenare futen nė kryeqytet, Guevara detyrohet tė hyjė nė ambasaden e Argjentinės (ku mė pas largohet pėr nė Meksikė), e cila e regjistron si njė element komunist
Revolucioni Kuban:
Guevara mbėrrin nė Meksikė, atje njihet me njė grup revolucionarė Kubanė tė larguar nga Kuba pėrfshirė edhe Raul Kastron. Pasi lirohet nga burgu, Fidel Kastro largohet nga Kuba pėr tu vedosur nė Meksiko City.Atje vėllai i tij e prezanton me Guevaren. Pas kėtij takimi Guevara hyn nė Lėvizjen e 26 Korrikut e cila kishte si synim pėrmbysjen e diktatorit kuban Fulgencio Batista. Edhe pse ishte vendosur se Guevara do tė ishte vetėm mjeku i grupit .Mė 25 Nėntor tė vitit 1956 anija Granma niset nga Tuxpan (Provincė e Meksikės) me qėllim pėr tė mbėrritur nė Kubė. Guevara ishte i vetmi jo kuban nė bordin e anijes. Mė 2 Dhjetorė zbarkojnė nė La Playa de las Coloradas.Pas pak u sulmuan nga forcat ushtarake tė Batistės. Mė pas u vendosėn nė malet e Siera Maesta pėr tė filluar luftėn guerrile kundėr regjimit komunist tė Batistės.
Guevara u bė njė lider nė grupin e rebelėve, njė Komandant (major),i respektuar nga shokėt pėr trimėrinė e tij por edhe pėr egėrsinė e tij. Ishte shkaktarė pėr vrasjen e shumė dezertorėve dhe njerėzve tė tjerė qė akuzoheshin qė ishin informatorė ose spiun.
Nė ditėt e fundit tė Dhjetorit tė vitit 1958 drejtoi sulmin me kollonenė e tij Skuadra vetvrasėse(njė repart qė zgjidhte misionet mė tė vėshtira tė ushtisė revolucionare) nė Santa Clara .Qe njė nga betejat mė vendimtare e revolucionit. Mė 28 Dhjetor Che Guevara mbrrin nė Santa Clara atje vendos njė komando provisor nė Universitetin e qytetit dhe mė pas ndjek shinat e trenit pėr tė gjetur njė pikė strategjike.Guevara e di se nė kėtė linjė do tė udhėtojė njė kolon e ushtrisė sė Batistės me njė tren me 18 vagona, nė tren do tė jenė 406 ushtarė dhe oficerė me shumė armatime dhe municione.Ėshtė ora 3 e drekės. Treni i ushtrisė udhėton pa e ditur se Komandanti kishte rrėzuar njė pemė nė shinat e trenit.Treni rrėzohet dhe pastaj dėgjohet njė shpėrthim bombe dhe mė pas mbulohet me shumė zjarr dhe tym. Santa Clara kujton kėtė betejė.Vagonat e rrėzuar janė akoma nė tė njejtin pozicion ku ishin atė ditė dhe dėshmojnė fitoren.Nė njė shesh tė madh, ngjit me muzeun e dedikuar Che-sė, ngrihet njė statujė bronzi e Che Guevares ,sepse asnjė nuk duhet ta harrojė. Nė 2 Janar tė vitit 1959 kolona e Che Guevares futet nė kryeqytetin e Kubės, nė Havana. Mė pas zhvendoset nė fortesėn ushtarake "La Cabańa". Pikėrisht kėtu organizon njė shkollė pėr analfabetėt e ish-ushtrisė revolucionare.
Nė qeverinė Kubane:
Mė 7 Shkurt tė 1959, qeveria e re i jep Guevares titullin Qytetarė Kuban.Mė pas divorcohet nga Hilda Gadea, ku nė fakt ishin ndarė qė para se tė nisej me anijen Granma. Mė pas martohet me Aleida March, njė kubane qė ishte pjestare nė Levizjen e 26 korrikut (ku me tė do tė ketė katėr fėmijė: Aleidita, Camilo, Celia, Ernesto). Guevara bėhet ministėr i industrisė. Me kėtė pozitė dha ndihmesė pėr tė kontribuar nė modelimin e socializmit kuban. Nė librin e tij Mbi guerrilen,Guevara mbėshtet modelin Kuban tė revolucionit, e filluar nga njė grup i vogėl guerrilas, pa patur nevojėn e organizimeve tė mėdha tė cilėt do tė mbėshtetnin rrebelimet e armatosura (kjo strategji e Guevares do tė dėshtonte mė pas nė Bolivi). Nė teorinė e tij El socialismo y el hombre en Cuba mbėshtet nevojėn pėr tė krijuar njė njeri tė ri (hombre nuevo) bashkė me shtetin socialist.
Gjatė sulmit tė Gjirit tė Derrave (1961), Guevara nuk morri pjesė nė luftimet, sepse Kastro e kishte vendosur nė komandė mė nė perėndim tė Kubės, nė Pinar del Rio, atje Guevara zbrapsi njė tentativė pushtimi (ishte njė operacion diversiv, e krijuar pėr tė tėrhequr vėmendjen kubanėve nga vendi i vėrtetė i sulmit qė ishte Gjiri i Derrave). Guevara luajti njė rol shumė tė rėndėsishėm gjatė vendosjes nė Kubė tė Raketave bėrthamore sovietike. Gjatė njė interviste tė dhėnė njė gazete socialiste angleze Guevara deklaroi se Raketat bėrthamore po tė ishin nėn kontrollin e kubanėve do tė ishin hedhur me kohė nė qytetet mė tė mėdha tė SHBA-sė. Guevara gjatė punės si ministėr i industrisė pati disa disfata dhe reformat e tij nuk dhanė asnjė rezultat pėr zhvillimin dhe modernizimit e ekonomisė kubane, kryesisht atė bujqėsore. Pasi Fidel Kastro mori pushtetin dhe mblodhi njerėzit e tij mė tė afėrt, kur filloi tė ndajė detyrat pyeti se cili nga tė pranishmit ėshtė ekonomist. Guevara ngriti dorėn dhe qė nga ai moment Guevara u bė ministėr i industrisė. Pas disa vite si ministėr (pas shumė disfata) miqtė e tij mė tė afėrt e pyetėn se pėrse ngriti dorėn. Guevara i pėrgjigjet Unė kujtova se Kastro pyeti se cili nga ju ėshtė Komunist
Largimi nga Kuba:
Nė Dhjetorė 1964 Guevara shkoi nė New York si shefi i delegacionit kuban dhe mbajti njė fjalim nė kėshillin e OKB-sė. Me kėtė rast doli nė njė emision informativ Face the Nation i cbs. Mė 7 Dhjetorė shkoi nė Paris, mbas tre muaj shkoi nė Republikėn Popullore Kineze, Egjipt, Algjeri, Ghana, Guinea, Mali, Tanzania.
Guevara pasi vuri re ishte mė i aftė pėr njė rol si revolucionar sesa tė njė detyre ministrore, dhe me aprovimin e Fidel Kastros vendos qė tė largohet nga Kuba pėr nė Kongo dhe Bolivi ku nga niveli i lartė i varfėrisė mundėsonte krijimin e revolucioneve.
Nė Kongo:
Gjatė njė takimi qė zgjati gjithė natėn midis 14 dhe 15 Marsit tė 1965, Guevara dhe Kastro ranė dakort qė Che-ja tė drejtonte operacionin e parė ushtarak nė Afrikė. Nga disa burime vėrtetohet se ka qenė Kastro qė ka kėmbngulur qė Che-ja tė pranonte kėtė mision. Mė pas Guevara largohet pėr nė Kongon belge (sot Republika Demokratike e Kongos). Gjatė misioneve afrikane Guevara u ndihmua nga kapo guerrilas Laurent-Desire Kabila. Guevara e konsideron Kabilen si tė panevojshėm, duke shkruajtur pėr tė Asgjė nuk mė bindė se ai ėshtė personi i duhur nė kėtė moment
Guevara i mėsonte taktikat guerrile forcave kongoleze. Plani i tij ishte qė tė shfrytėzonte zonėn e qliruar nė perėndim tė liqenit Tanganica pėr stėrvitjen e kongolezėve.Guevara ishte 37 vjec dhe nuk kishte eksperiencė rreth ushtrise formale.Asma e tij nuk e kishte lejuar qė tė bėnte shėrbimin ushtarak nė Argjentinė. Megjithėse kishte eksperiencėn e marrė gjatė revolucionit kuban, mbi tė gjitha nga fitorja e betejės sė Santa Clares.
Mercenar afrikanė dhe britanikė punuan me ushtrinė kongoleze pėr tė penguar planet e Guevares. Ishin nė gjendje qė tė monitoronin komunikimet e reparteve tė drejtuar nga Guevara. Paftėsia, dhe luftrat e ndryshme qė bėheshin midis grupeve tė kongolezėve me njėri-tjetrin ishin arsyet e falimentimit tė revolucionit. Mbas shtatė muaj, i sėmurė, i vuajtur nga asma Guevara detyrohet tė largohet nga Kongo bashkė me Kubanėt qė kishin mbetur akoma gjallė. Nė fillim Guevara donte qė tė qonte nė Kubė vetėm tė plagosurit duke qėndruar i vetėm nė Kongo por miqtė e tij e bindėn qė tė largohet me ta.
Guevara nuk donte qė tė kthehej si humbės nė ishull dhe kaloi shtatė muajt duke jetuar si klandestin nė Pragė, Republikėn Demokratike Gjermane. Gjatė kėsaj periudhe shkruajti kujtimet e tij gjatė eksperiencės sė tij nė Kongo dhe mė pas filloi tė shkruante dy libra, njė filozofik (Apuntes Filosóficos) dhe njė rreth ekonomisė (Notas Económicas). Pas kėtyre muajve Kastro i kėrkoi Guevares qė tė rikthehej nė Kubė por Guevara pranoi qė tė kthehej vetėm pėr disa muaj, sa pėr tu bėrė gati pėr misionet e reja revolucionare nė Amerikėn-latine dhe prezenca e tij nė ishulli duhet tė ishte tepėr sekrete.
Nė Bolivi:
Pasi i kthye nė Kubė Guevara filloj planet pėr tė sjellė revolucionin nė Bolivi. Mė 3 Nėntor tė 1966, Guevara niset pėr nė Bolivi me njė pasaport Urugainane me emėr Mena Gonzįlez, profesioni tregtarė. Reparti i guerrilasve pėrbėhej nga 50 persona, ishte i paisur shumė mirė dhe si fillim patėn disa suksese kundėr forcave boliviane.
Guevara nė planin e tij pėr tė nxitur revolucionin nė Bolivi bazohej nga supozime qė dolėn mė pas tė gabuara.
Guevara mendonte se do tė luftonte vetėm kundėr ushrisė vendase, tė pastėrvitut edhe jo tė armatosur mirė. Pėrkundrazi sapo qeveria e SHBA-sė morri vesh pėr prezencėn e tij nė Bolivi, dėrgoi punonjės tė CIA-s pėr tė ndihmuar dhe organizuar kundėr-revolucionin. Uahtria boliviane u stėrvitur nga kėshilltarė tė Forcave speciale tė US Army, pėrfshirė edhe njė batalion RANGERS ekspertė pėr luftimet nė xhungėl. Ndoshta edhe reparetet e SHBA-sė morrėn pjesė nė luftime. Mendohej se partia koministe e bolivisė do tė ndihmonte Guevaren, por nuk e ndihmuan aspak, edhe pse disa antarė tė partisė morėn pjesė si guerrilas. Guevara priste qė tė rrinte nė lidhje me radio me Kubėn por kjo gjė nuk ndodhi. Pėrkundrazi trasmetuesi me valė tė shkurtra qė ia dhanė doli qė ishte i prishur, duke mos lejuar komunikimin me Kubėn.
Kapja dhe ekzekutimi:
Forcat boliviane lokalizuan vendodhjen e Che-sė pas ndihmės qe i dha njė dezertor. Mė 8 Tetor Guevara u kap nė La Higuera. U kap pasi u plagos nė njė kėmbė dhe pasi pushka e tij iu prish nga njė plumb. CIA sapo morri vesh kapjen e Che Guevares dha urdhėr qė tė ekzekutohej menjėherė.Vrasėsi ishte Mario Teran njė ushtar i zgjedhur me short. Se qfarė ndodhi mė pas ka disa versione. Disa thonė se Teran ishte tepėr nervoz aq sa doli disa herė nga shkolla dhe e futėn pėrsėri me zor. Pėr disa tė tjerė Teren nuk pati kurajė tė shikonte Guevaren nė fyryrė dhe pėr kėtė e goditi nė fyt, plagė qė do tė ishte fatale.Versioni mė zyrtarė ėshtė se Guevara morri disa goditje nė kėmbė pėr tė mos ja prishur fytyrėn qė mundėsonte identifikimin e kufomės. Pėr tė mos bėrtitur Guevara kafshoi dorėn e tij. Si goditje finale, e goditėn nė gjoks. Thuhet se ku Teren futet nė dhomė Guevara i thotė E di je kėtu pėr tė mė vrarė.QĖLLO pra , je duke vrarė vetėm njė njeri.Vdes nė njė shkollė tė braktisur nė La higuera, nė 13:10 tė 9 Tetorit 1967. Mė pas trupi i tij u vendos nė njė helikopter dhe u qua nė Vallegrande dhe trupi i tij iu tregua shtypit. Nga fotografitė e marra filluan tė krijoheshin legjenda rreth Che-se si ajo e San Ernesto de La Higuera apo ajo e El Cristo de Vallegrande.Mė 15 Nėntorė Kastro njohu vdekjen e Che Guevares dhe shpalli 3 ditė zie kombėtare. Nė vitin 1997 nė Vallegrande u identifikuan kockat e kufomės sė Che Guevares falė analizave tė ADN-sė dhe i rikthyen nė Kubė. Mė 17 Nėntor tė 1997 mbetjet e tij u rivarrosėn me tė gjitha nderimet ushtarake nė njė muzeum tė krijuar pėr tė nė Santa Clara, ku tridhjetė vjet mė parė pati fituar atė betejė qė u quajt si beteja decizive e revolucionit kuban.
Monumenti i Che-se ngrihet nga njė statuje qė shkruan Hasta la victoria siempre dhe nga njė lapidar qė shkruan urdhėrin e famshėm qė mė 21 Gusht tė 1959 Fidel Kastro i ngarkoi detyrėn, kolonel "Se asigna al comandante Ernesto Guevara la misión de conducir desde la Sierra Maestra hasta la provincias de Las Villas una Columna rebelde y operar en dicho teritorio de acuerdo con el plan estratégico del Ejército rebelde".
Ikona Revolucionare:
Nė fund tė viteve 60 Guevara u bė njė ikonė pėr ata njerėz qė frymėzoheshin nga idetė e tij revolucionare. Edhe tani Ernesto Che Guevara, El Che, del si fugura e njė heroi ideal. Edhe nėse pėrjashtojmė bindjet e tija politike, imazhi i tij i njė rebeli tė pėrjetshėm, i njė ėndrimtari qė nė realitet jentonte nė njė botė plot me padrejtėsi, ka frymėzuar shumė gjenerata tė rinjsh nė tė gjithė botėn.Vitet kalojnė dhe figura e Che Guevares bėhet mė e dashur pėr njė gjeneratė tė tėrė .Bėhet mė e nderuar sepse shohim te ai njeriun idealist, qė pėr tė mirėn e njė populli, mė saktė, tė tė gjithė popujve, shkriu gjithqka qė kishte mė tė shtrenjtė, edhe jetėn.Ndjehemi e do tė ndjehemi krenarė qė shekulli i 20-tė fiksoi nė historinė e vet njė njeri tė atillė, si Che Guevara, qė u bė simbol i shpresės sė pavdekshme, simbol i optimizmit pėr tė ardhmen, i cili u bė mit qė nuk perėndon. Ai mbetet personifikimi i politikanit tė pakorruptueshėm. Njerėzit progresivė, kudo nė botė, e adhurojnė atė. Adhurojnė sakrificėn, qė ai bėri pėr drejtėsinė shoqėrore.