Arti duhet te jetoje!

[Ma-Origano]

Arti dhe njeriu jane te vendosur perballe realiteteve qe ne njefare menyre shkembejne shume rreziqe,qe ne kombinim e siper,ndihmojne nje shoqeri te ngrihet apo te humbasi ne nje stad(me pak te zhvilluar)minimal.
Arti eshte per njeriun?
Njeriun e detyron artin te jetoje prane tij?
Arti pershtat transformimin koshient te njeriut ne nje qenie te vleresuar nga sistemi...?

Njerezit si qenie teper te evoluara,me nje kapacitet intelektiv te madh,me nje llogjike te kontrolluar nga senset e ndryshme,me nje fuqi libido(eros) te dashuroje dhe te permbushi kerkesat e tij,kane arritur edhe te krijojne ne sherbim te nevojave te tyre vlera te bukura.
Keto ne kohet antike,si muzika,filozofia,poezia,skulptura
ishin ne sherbim te nje klase shoqerore te zgjedhur,me nje kapacitet te madh per te qene te lire dhe jo thjesht
skllever qe vendosnin trupin e tyre per te manipuluar nje objekt e per ta kthyer ate ne nje subjekt me vlere per te tjeret.
Me vone ne ne mesjete njerezit,edhe pse kishin dalur nga nje erresire e forte,e pakuptueshme per njerezimin;mbase luftrat e fuqishme te barbareve?,ndertuan nje tjeter vizion rreth artit.Muzika,poezia,krijuan nje largesi me pikturen,skulpturen,arkitekturen,iu dhane dimensione te tjera qe ndihmuan te marrin nje tjeter karakter.Shume piktore filluan te ndjehen krenar pse ishin te zgjedhurit e nje oborri mbreteror,te nje kulti te madh besimi-Papati i Romes-,shume skulptor ngriten monumente ne memorie te heronjeve paraardhes,ata qe kishin sjelle boten civile dhe artistike deri ne ato kohe.
Arkitektura krijoi nje ndertim tjeter te konceptit te jetes per shoqerine...zhvillimi i madh kishte filluar,po vinin zbulimet dhe rritjet e ndjenjave njerezore,jo çdo gje do te ishte si me pare.
__________________

[Ma-Origano]

Ky ndryshim,mjafton qe per nje çast te hap nje liber te A.Hauser(historia sociale e Artit),rifillon dhe permbledh disa te dhena,ndoshta edhe personale ne koshiencen time per boten dhe subjektin numer nje Njeriu.
.................................................. ................................
Ishin njerez ato qe ngriten ne kohet antike te Greqise skulptura madheshtore dhe pallate te paperseritshme per nga permasat gjigande dhe te mrekullueshme;Ishin njerez artistet e rilindjes europiane qe i dhane jetes nje ndryshim te paperceptueshem,me zbulimet e perspektives,ngjyres etj.(P.della Francesca,Giotto,Van Dick).
Ishin njerez ato qe krijuan "Mona lisa","Il giudizio","La pietà",pra ishin Da vinci,Michelangelo-te medhenj,te paperseritshem,origjinal dhe mbi te gjitha artiste te kompletuar.
Ishin njerez te gjithe ato gjenerata artistesh(aq shume..)
qe e sollen artitn ne nje nivel madheshtor me organizimet,mjeshterine punuese,ne kohet moderne ku njerezit po rivizitonin organizimin shoqeror,po analizonin çdo perpjekje per nje jete me te thjeshte,me praktike,ku te jetohej nga te gjithe e jo nga nje klase dominuese;e pikerisht ketu ndodheshin artistet qe "zbriten" me fuqi per te mbrojtur diçka qe akoma kishte ruajtur vlerat e paperseritshme-dashuria per te bukuren!
Ishin njerez edhe ato artiste(te illustruar ne kete seksion)
qe nxorren artin dhe e sollen ne nje nivel te barabarte me progresin dhe zhvillimin e çdo fushe njerzore,kohet moderne te shek19-te.Monet,Manet,Matisse,Picasso,Degà,Van Gogh,Dalì e shume e shume te tjere.
M.Duchamp ishte njeri qe i dha konceptit per artin nje linje te re.Per kush e njeh historine e artit modern-ready made Duchampian eshte nje faze teper e rendesishme per te ardhmen e artit.
Ready made-Objekt i gjetur.Qe vendoset ne nje kontekst te vecante artistik ku prejardhja s'merr asnje vler,por vetem zgjedhja e artistit qe e quan ate veper arti dhe e lidh ne nje muze Arti."Fontana" ,e refuzuar ne ekspoziten"Armory show"ne New York me 1917.
Ndersa illustrimi ne kete seksion quhet "Gran Verrè".

Artiset pas luftes se dyte boterore ishin njerez,ato qe e rishikuan artin dhe ndertuan vlera artistike qe gje tjeter s'ishin perveçse pasqyrimi i nje jete te rendesishme per te gjithe.Ekspresionosmi Abstrakt ne Amerike,Arte Povera,Arte minimal,Pop Art,Iperrealismi etj jane te gjitha rryma artistike qe jane fryte te njerezve ne bashkpunim me te ngushte me jeten dhe me ndryshimet e saj.

Edhe ditet e sotme njerezit prodhojne vlera te medha artistike,pse thuhet te medha?Sespe çdo here,ne çdo periudhe vlerat artistike jane te medha sespe perfaqsojne nje ndryshim shpirteror te botes dhe vendosin ne pah vlerat e nje shoqerie ne zhvillim e siper
qe krenare apo jo,per njerezit e saj,ashtu indiferente dhe teper e pacipe,vazhdon akoma te rezistoje ne baze te se mires dhe se keqes.Dante Aligheri thoshte:"Duhet te ruheni nga ata njerez qe thojne qe s'kam provuar as te miren e as te keqen".
Te gjithe jemi njerez,dhe krijojme situata te mira dhe situata te ke****.
Psh.Shembja e Twin Towers,bombardimet ne Afganistan,Kllonimi human,jane vepra(artistike)njerezore,edhe ato qe i projektuan

[Ma-Origano]

Ne cdo vend,aty ku ekspozohen vepra arti te cfaredolloj gjinie qofshin ato,ka nje interes daljeje,nje perpjekje qe te gjendemi diku,nje "diku" qe ska arsye as edhe nje me te thjeshten.Pse hyjme neper muze,ku eshte interesi,cfare tingellon me kete padiljon:ka vetem piktura klasike,nje periudhe qe eshte e vjetruar tashme?-Po aty tek ajo dhoma e erret cfare eshte,cfare mund te jete ekspozuar,mos ndoshta ka disa veshtrime te kunderta me kohen qe po jetojme sot,oh...jo,eshte piktura e famshme e Velazques:"Las Meninas".Pikerisht ajo pikture qe te mberthen me dualitetin dhe mistiken ne prezantimin e nje subjekti(mbreti dhe mbreteresha) me anen e nje pasqyre.E vertet,pasqyra te bllokon dhe jep nje dimension tjeter saqe vendos ne loje te hapur gjithe bindjet mbi perspektiven;eshte quajtur edhe si nje pikture ku perfshin shume qarte narracin dhe paradokset,paradokse keto te nje sentimenti dhe te nje obligimi qe piktoret e oborreve mbreterore kishin kundrejt punedhenesve dhe trajtimit ekonomik te vete-krijimtarise.Por a nuk eshte ky nje cast unik ne historine e Artit,mos ndoshta shek.i 16.,ka dhene nje krisje ne Art;mos ndoshta shkeputja e shkences eshte do te jete katastrofike...te gjitha keto dyshime cdo person sot,pikerisht ne shek.e 21.,mund dhe duhet t'i beje,qe te percaktoje edhe nje nivel,nje dimension me direkt me boten e Artit;me nje bote qe asnjehere ska pushuar se dheni sensacione por edhe tragjedi.E brishte eshte koha kur perballe ndjeshmerise se nje trupi human arrin te kuptoje se ai trup po ngushtezon tragjedine e nje te ardhmjeje qe ska per te ardhur (ku?)rre.Te hidhemi dhe te lexojme vetem dy rrjeshta te Proust,eshte sinqerisht,pjesmarrja me racionale.Fliste per letersine dhe raportin qe ajo ka ne lidhje me qenien njerezore,kjo nje deshire dhe nje hapje me organike drejt fuqizimit dhe deshires per te gjetur te hapur dyshimet dhe epshet e nje trupi qe gjithcka lidh me pulsionin seksual,dhe me kenaqesine per te udhehequr e per te zoteruar hapesira te reja.Kete beri dhe komedia apo,dashuria origjinale e piktoreve qe kundershtuan ambjentin akademik,qe influencuan brezat ne ardhje per tu edukuar me nje sinjal me te hapur me nje estetike me brutale,me nje garanci per te trajtuar realitetin ashtu edhe sic ofrohej.....vazhdim.
__________________

[Ma-Origano]

Qendrimi dhe pasojat qe ne ,njerezit mund te kemi duke qendruar,jo perballe por edhe me dyshime per nje teori,per nje sinteze historike,eshte i cuditshem dhe ndoshta edhe i kote sepse sot,perpjekja dhe vetmohimi i shume teorikeve eshte pothuajse absurd.Jetojme ne kohen e Iluzioneve qe mund te marrim nga nje imazh;jetojme ne kohen e shoqerimit konstant te Radios e TV-se;jetojme ne periudha te favorshme qe te gjithe te mund te behemi Super Star,Spider Man,Bin Laden...,boll qe te kemi nje dinakeri ne levizje dhe nje strategji ne pershtatje me mjetin komunikues.
Sot kjo brenge,kjo erresire sentimentale ka prekur pothuajse cdo gje,cdo teknike per te jetuar ne mes te jetes,cdo ngjarje qe pushtetet ne fuqi duan te okupojne pushtete me te dobeta,cdo levizje artistike qe kerkon te japi nje tjeter dimension dhe nje rregullim me te denje per mesazhin estetik qe nje veper Arti duhet te permbaje.Por a eshte e mundur nje e tille gje?A eshte e mundur qe analiza qe mund te behet nga historia ne nje kohe,qe ambjenti artistik ka kaluar ne linguazhe dhe mjete me te sofistikuara se me pare,kur artistet s'quheshin me artixhane por nje klase e zgjedhur njerezore...sot eshte e mundur?

Te pergjigjesh pyetjeve te tilla,me mire qe nje person te kete te beje me lexime te ndryshme.P.sh.,me romane...te lexosh Oscar Wilde,Virginia Wolff,besoj dhe them qe eshte me ndryshe sesa te shikosh nje show televiziv apo dhe artistik,nje videoklip apo nje film super komercial me efekte te realizuara ne menyre dinjitoze per montazhierin qe drejton keto "adresa" tek njerezit.

Lufterat e ndryshme jane kthyer ne nje faktor shume te fuqishem ekonomik per televizorin aq sa pa to,pa luftrat..s'do mund te behej nje pune e tille nga media,dhe anasjelltas...por tv-ja ka sjellur dhe ka perqendruar nje vemendje me te madhe per njerezit qe vuajne dhe qe kane nevoje per me shume drejtesi dhe demokraci?Shume e vertet!Roli pozitiv nderthuret shume here me rolet negative.
__________________

[Ma-Origano]

Kur Amerikanet, vendosen qe imazhet e percjella nga tv-te e ndryshme ne mbare boten,te ishin vetem te lidhura me shembjen e dy kullva dhe asnje informacion viziv mbi gjendjen e mjere ne te cilen gjendeshin viktimat,kuptohej se gjuha e mediave ishte teper fondamentale per te krijuar nje panik edhe me te fuqishem sesa vete sulmi terrorist qe kishte tronditur New York.

Eshte folur shume mbi Artin e shtate(kinemaja),eshte akuzuar shume fotografija si nje riprodhim shume,e te shpejte,dhe nje nje cast real kohor te shume pamjeve,evenimenteve dhe konkordimeve te shumta qe jeta ka sjellur ne lidhje me rinovimin dhe rishikimin per te gjetur menyra te tjera komunikimi me efikase,per te lejuar qe njeriu te jete me i lire te vendosi per jeten e tij,dhe zgjedhjen qe ai mund te beje.Gjithe keto progrese lidhen ngushte edhe me konceptin kapitalist qe,Marksi aq shume e ka stdudjuar,perpara se ai te zhvillohej dhe te kishte nje ndikim te fuqishem ne politiken e popujve,dhe ata qe e adoptuan sic edhe shikohet,jane me te rrezikuarit po nga vete kapitalizmi qe ata ngriten.

Vlerat dhe opinionet qe nje njeriu gjen tek komunikimi i mediave eshte teper i demshem per faktin se ato mundohen te te japin gjithcka dhe te detyrojne qe emocioni yt te ngrihet ndersa aspekti kritik te vdes.Nje person qe vendoset perballe nje televizori dhe perpara shikon nje lume me reklama,nuk mund te beje gje tjeter vecse te dhunuhot nga ato imazhe ,sepse mungesa e nje kulture dhe kapaciteti kritik,bejne qe publiku te jete viktime e ketyre mesazheve dhe ti risjelli ne vemendje cdo cast qe ato i takon;ne bar,ne stacione treni,neper kalime autostrade,neper stadiume,neper kinema perpara se te shikoje filmin e preferuar ose edhe ne mes te nje ndeshje te rendesishme futbolli.

Po arti sa eshte implikuar nga nje linje e tille komunikimi?Ne 1898 vellezerit Lumiere krijuan te paren makine-kamera per te risjellur pastaj e rinovuar nje art qe sot eshte mese i konstant ne ndjenjat dhe deshirat tona per te ndjekur divat e kinemase apo emrat e regjizoreve te famshem.

Po keshtu disa dhjetera vjecare me pare,Niepche dhe Daguerre kishin bere ekserimentet e para per te ndalur(kapur) imazhe ne nje dhome te erret;pas shume mundimesh dhe eksperimentimesh te shumta,rezultati erdhi;fotografia u be nje virus dhe kudo po hapeshin dyqane ku sherbenin foto dhe imazhe qe disa vite me perpara as qe mund te ishin imagjinuar.Shekulli i 20 po pergatitej te fillonte me nje nga shpikjet me te fuqishme,me nje nga sjelljet me te fresketa per nje njerezimin qe tani dyert e progresit teknik dhe shkencor i kishte te hapura.Po artistet?Te mjeret artiste qe silleshin neper rrethinat dhe kafenete e Parisit shpejt u gjenden te flakur jashte nga kjo shpikje,nga ky mjet qe po perpinte mbare Parisin ,Londren,me rrethet artistike e me larg;filloi adoptimi,modifikimi i idealeve.Peisazhistet filluan te jene peisazhiste te forte edhe ne foto,merrnin imazhe qe trondisnin syrin kritik,qe me pare ishte mesuar nga illuzioni i ngjyrave dhe nga emocionimi qe krijohej nga harmoni te tilla.Ndersa me foton ishte krejt ndryshe,ajo nderroi komplet konceptin e marrjes dhe e prezantimit visiv,te nje ngjarjeje apo edhe te nje natyre te qete...

[Ma-Origano]

Sic edhe shikohet Arti ndjen cdo ndryshim social,historik dhe perjashton nje politike qe synon te kontrolloje,nje lloj monopoli,pershtatshmerine e qenies njerezore ne lidhje me te bukuren.
Publiku qe ndjen nje pikture apo nje skulpture eshte nje prejardhje,nje mundesi qe cdo fragment kohor,cdo spirt kohor,te rilidhet dhe te mundesohet qe ai te ekzistoje,te leshoje nje lloj volumi ne estetiken e cdo epoke.Edhe pse shume njerez,me intolerancen e tyre,me mospergatitjen dhe trashesine ne analitike artistike,kujtojne dhe mundohen te transmetojne shenja te tilla qe,nje rast kohor i vleresuar per perfundimin e nje periudhe,nuk do ta pranonte,e,si te tille vleresimi rilind por ne kompromis me varrosesit e nje deshire qe rikujtonte zhdukjen aq te ngadalte te piktoreve te mesjetes,rendesine dhe veshtiresine per te kuptuar perspektiven e rilindjes,artin e Giotto-s,egoismin dhe genin madheshtor te Michelangelo-s.
E,pse gjithe ato artiste qe sot i perkasin historise,pasi histori filloi duke shkruar mbi njerezimin me lindjen dhe krijimin e tragjedive,kufizimi per te arritur te kapim sinjalet dhe gjendjen emocionale,kontekstin filozofik dhe rendesine qe arti i tyre kishte,mjafton te lexojme nje nga romanet e Balzak,autor qe rilidhi historine,pershkroi nje gjendje qe sot modernizmi apo dhe postmodernizmi i jane aq debitore.Shkrimtare,mendimtare,studjues por mbi te gjitha njerez qe parashikonin dhe vendosnin ne loje rregullat dhe levizjet politike te nje shoqerie.
E,eshte e vertete miqte e mi,qe ne pamundesine per te renditur racionalitetin dhe gjendjen eksituese te mendjes time,do mendoni dhe do ju rezultoje e gabuar,sepse ju mendoni se arti eshte i pavdekshem,por ne fakt ai vdiq;si dhe mendimi i Nietzche qe deklaroi vdekjen e zotit,por me nje ndryshim qe arti vdes,risillet prane nesh dhe perseri zhduket,erresira eshte shenja me dominuese per Te dhe per te Tjeret.
__________________

[Ma-Origano]

Arti ka ekzistuar gjithnjë dhe do të vazhdoj të ekzistoj pafundësisht!
Ai do të vdes vetëm nesë ne vdesim, sepse kur ne jemi gjallë kemi ndjenja, dhe ndjenjat s'kanë kufi. Pra art është çdo gjë që bëjmë, dhe titullohet i tillë kur ne zhgarravisim, shtrëmbojmë ndonjë tel, apo bëjmë ndonjë tingull që për ne ka një kuptim. Arti del më i fuqishëm kur ne jemi në kohë të kë****, kur ne jemi të brengosur dhe të mërzitur, tam tam kur na vjen që të qajmë nga shpresa që na mungon. Ai është rruga më e mirë për të çliruar veten nga barra të jetës, nga humbja e një dashurie, apo nga ndjenja që vjen kur shohim dritën e djellit të bjerë mbi sytë tona në agimin e një dite. Arti s'ka kufi, prandaj ai s'ves kurr sepse aty ku mbaron ai fillon prap me një gjë të re. Arti i mirë apo i keq është vetëm ndjenja që ne duam të transmetojmë, pavarësisht nga cila mynyrë. Çdo njeri në botë është një Artist, edhe ata që mendojnë se s'e kanë harritur dot... janë të tillë. LIRIA ËSHTË NJË GJËNDJE SHPIRTËRORE, dhe çdokush edhe i burgosur mund të ndihet i lirë nëse beson në ndjenjën e tij. Arti më i bukur është ai që vjen i sinqertë por edhe i thjeshtë. Një frymzim mund të vij

[Ma-Origano]

Tja nisim edhe njehere nga zanafilla. Une mora shkas nga shkrim tendi Fiori ku thuhej se "arti nuk do shume per te kuptuar". Mbi kete une vendosa te them gjithe ato qe kam thene me lart - dhe qe po pertoj ti rishkruaj ketu.
Sidoqofte une po e zgjeroj edhe pak ate qe desha te thesha.
Ne te njejten menyre ashtusi gjuhet e folura dhe gjuha artistike ndryshon me kalimin e kohes: ka psh gjuhe te vdekura (greqishtja e vjeter, latinishtja, dhe se shpejti shqipja per fat te keq), gjuhe aktive ne dekadence (frengjishtja) si dhe gjuhe qe dominojne (anglishtja), etj. Kjo supozon qe kur hasemi me nje veper arti duhet te mundim ta vendosim ne kontekstin gjeografik dhe historik. Duhet ti pergjigjemi pyetjes: ku dhe kur?
Ne te njejten menyre duhen njohur konditat e prodhimit te kesaj vepre dhe duhet zgjidhur problemi i qenies se kesaj vepre. Kjo veper per cfare arsyeje egziston? per te shprehur cfare? kush e frymezoi artistin te krijoje ketu ne kete vend (katedralet e Italise psh), ose ne vend tjeter (megalopoli i Vienes apo Nju Jorkut, Parisi)? pse ka perdorur nje material dhe jo nje tjeter (mermer, dru, gur... ngjyren blu, te kuqe, leter filmi, pse nje 36 milimetra e jo nje tjeter...)? pyetjet me kryesore jane: qe nga vjen kjo veper? cilin, cilet prek ne radhe te pare?
Pastaj i duhet pergjigjur pyetjeve biografike te autorit etj., dhe kontekstin ne te cilin ai ndodhej ( jo kot kur vete per vizite ne "La Tour d'Eiffel", udhezuesi ja nis e te shpjegon historikun e ndertimit dhe te autorit, nismetarit). Per te qene edhe me i sakte duhet te dish se ku dhe si, dhe me ke, e zbuloi artin e tij, nga kush u frymezua etj. E gjithe njohja e mundeshme per jeten e artistit te lejon nje dite apo nje tjeter, te KUPTOSH natyren dhe misteret e vepres se tij.
Pikturat e shpellave te ndryshme psh, duhet te dish se kush pikturonte, me c'qellim, a ishte gjate ndonje ceremonie, a gjate ndonje ritueli, ai qe e ka bere konsiderohej si artist apo si artizan (zanaçi)...?
Duke mos ja arritur kesaj shumica e kritikeve hedhin ne shkrim vetem ate qe ju duket e llogjikshme atyre, pa u bere merak se cfare donte te thonte artisti, cila qe domethenia e kesaj vepre.
Injoranca e kontekstit te nje vepre te ben qe te mos KUPTOSH asgje per domethenien e saj. Kultura pra eshte thelbi i njohurise se nje vepre...
Kjo per sa i perket KUPTUESHMERISE se nje vepre...
Por ama ka edhe me kollaj: duke e admiruar ate. Duke dhene thjesht interpretimin qe na lejojne senset tane (si shikimi, degjimi, shija ne shume raste...) pa jo gjykueshmeri objektive, por vetem subjektive...
Arti, per me shume eshte i njohur si universalitet subjektiv...

Shpresoj ti jem pergjigjur pyetjes tende.
Sa per Ornamentin mos ki merak se ai hedh kunja me mua se nuk i vjen mire; i duket vetja si i derguari i Zotit, profeti i forumit me gjithe banden e tij qe nuk po ju citoj emrat. Me mbroi ne fillim qe te ma fuste (me fal per fjalorin) dhe me mire me ate ironine e meposhtme. Ka dale disa here si i dhjere nga mua prandaj.
Po ska gje i falet se i ka akoma buzet me qumesht... kujton se eshte i vetmi qe di.
Ben cben i gjori dhe vjen ja keput nganjehere kot se koti; fundja te drejte ka se forumi per ate pune eshte per tu argetuar, nuk po diskutojme ketu ceshtje qeverie; po ja qe cave ju duket vetja si qeveritare...
Pastaj ku di une se cka me keta

[Ma-Origano]

Këto ditët e fundit kam qënë duke lexuar për piktorin e famshëm Piet Modrian. Ai ishte një Hollandez nga Amsterdami, dhe është një nga themeleusit e lëvizjes "De Stijl" gjatë viteve 1914-18. Ky piktor është i njohur për zhvillimin e rrymës abstrakte, apo siq quhet edhe ndryshe, të Kubismit. Një nga influencat kryesore të tij ishte Picasso, por megjithatë Mondrian pati stilin e tij të veçantë. Për të thuhet edhe se "Ishte një njeri i vetmuar, por nën shoqërinë e shokëve të mirë". Gjatë viteve 1914 ai vajti në Paris për herë të parë, dhe aty u njoh me artistët e "De Stijlit" ngaku u frymëzua për të krijuar rrymën e re abstrakte në pikturë. Ai kishte "kuptuar" se çfarë po bënin me anë të Kubismit këta artistë, por thotë se themeluesit e Kubismit "s'ja dinin gjeri në fund mynyrën sesi mund ta shprehnin këtë rrymë." Në faktë kjo kohë është koha që i përket edhe zhvillimit të fotografisë si Art më vete, pra që dmth piktorët s'e kishin më për detyrë që të pikturonin natyrën në formën e saj të vërtetë, por patën mundësinë që të eksploronin mynyrën abstrakte të të shprehurit. Mondrian është një nga filluesit e kësaj rryme, duke qënë se Picasso kishte filluar të haste ndjenja dhe vepra të tilla. Por Mondrian la shteg të hapur për zhvillimin e të ashtu quajturës "Arkitekturë Moderne", dhe në fakt Mondrian është një nga influencat kryesore të Le Corbusierit i cili ndërtoj Villa Savoyie në rrethinat e Parist, një villë që do ti ngelte Evropës, dhe më pas Amerikës një nga ndërtesat medel për Arkitekturën e sotçme.

Por megjithatë unë desha që t'ju tregoja dy nga pikturat e tij të cilat janë bërë në dy nga fazat e para të krijimtarisë së tij. E para është një pikturë për Oqeanin, të cilën Mondrian e kishte të ngulitur në Zemër, ndërsa e dyta është një pikturë obstrakte, por që për Mondrian ka një "kuptim" ose shfaqje të caktuar. Këto dy pikturat janë si të thuash midis fazës ndarëse që Mondrian pati në jetën e tij pas fillimit të lëvizjes së "De Stijlit". Më vonë Mondrian do të pikturonte vetëm katrorë.
__________________

[Ma-Origano]

Me nje sy qe i hodha atyre qe ke shkrojtur o Drini do te thoja se je munduar te gjesh dicka qe te me kundershtoje medoemos...

Nejse, une po filloj me disa verejtje:
E para eshte se ti ke thene se abstraktizmi quhet ndryshe "kubizmi"! Te them te drejten nuk jam ndonje specialist boteror por me duket se "Kubizmi" ka per themelues Braque dhe Picasso kurse "Abstraktizmi" ka per themelues nder te tjerash edhe Mondrian - eshte nje nga pioneret por nuk eshte i pari.
Kubizmi per me teper eshte "stil" me vete; Mondrian kaloi nga Kubizmi figuratif tek Kubizmi abstrakt (paçka se fjala Kubizem i bashkon te dyja, ato jane krejt te ndryshme si stile dhe si rryma).

Dhe e dyta Mondrian nuk eshte fare perfaqesues i Kubizmit(figuratif, pasi Kubizmi abstrakt kaloi ne Abstraktizem, dhe sepse Kubizmi eshte i perfaqesuar kryesisht nga arti figuratif); pikerisht sepse ai ishte i pakenaqur nga Kubizmi kaloi ne Abstraktizem ose sic quhet ndryshe jo-figurimi. Pak rendesi ka megjithate!

Ke marre si shembull nje rast shume te vecante o Drini. Mund te kishe thene direkt se Abstraktizmi nuk tregon asgje, nuk ka kuptim; kjo eshte pershkrimi i tij. Pra ka art abstrakt dhe termi abstrakt i jep gjithe "domethenien". Po ky Abstraktizem sipas fjaleve te Mondrian-it eshte art i intelektit dhe jo i "ndjenjes"; ne fakt te gjithe pikturojne me ndjenje por ketu ajo vjen ne radhe te dyte. Arti i non-figurimit - Abstraktizmi - per me shume eshte nje rryme qe nuk mund te percaktohet, nuk ka vetem nje lloj konfigurimi apo stili, ne Abstraktizem hyjne shume gjera, dhe pikerisht sepse kufizimi - pershkrimi - i Abstraktizmit i shpeton arsyes njerezore atehere kur abstrakja eshte pjelle e imagjinates njerezore (kjo eshte teme per fiolozofi: shume shume e gjere).
Sidoqofte une nuk besoj se nuk mund ta kuptojme, per mua eshte veç e veshtire, shume e veshtire per te kuptuar, ashtusi Realiteti, e Verteta, Perendia, Universi, Pafundesia... etj. Te gjitha keto jane te veshtira per tu kuptuar dhe per tu percaketuar por ne gjithesesi perpiqemi tju japim nje domethenie.
Duke folur per KUPTIMIN e nje vepre ne kete rast mund te flasim me shume per KUPTIMIN e teknikave, te kondicioneve ne te cilat eshte bere, te karakterit te artistit, etj., gjera keto qe ndihmojne shume per KUPTIMIN e vepres. Per shembull, nje nga objektet e preferuara te Mondrian-it ishte pema, dhe ai kete subjekt e ka piktuaruar shume here duke u munduar gjithnje si e si ti jape nje pamje sa me abstrakte - me duket se edhe ne nje nga vizatimet e tij me lart eshte nje peme (abstrakisht e perfytyruar kuptohet).
Nga e gjithe kjo ne dalim ne nje paradoks: veprat e bera me ndjenje duhen kuptuar, kurse ato te bera ma ane te intelektit duhen shijuar me ane te ndjenjes. Mos ju duket se po kundershtohem vete, jam duke folur ne menyre relative.
Pra nq se ti shkon ne nje muze pa ditur gje per Abstraktizmin do kuptosh edhe me pak, kurse kur shkon duke ditur dicka per te dhe perfaqesimin e tij do kuptosh edhe me shume megjithese nje kuptim jo i plote dhe i kenaqeshem.
"Katror i zi ne sfond te bardhe" eshte nje veper e Malavich e frymezuar nga Abstraktizmi dhe abstrakte; do desha te dija se ke mund te kete lene kjo veper pa u menduar! une personalisht ndjeva pak gje duke e pare, ne te kunderten me beri te mendohem e te stermendohem per Kuptimin e saj... A ja arrita, eshte pune tjeter