Goditje e artit shqiptar nga "pervetesimet"boterore qysh nga lashtesia

[iLi'Ri..!]

te nderuar a keni mednu per gjithe ate pasuri qe nje popull mund ta prezantoj juve a ju ka shku mendja qe ka diqka nga e kalura e popullit tuaj

bindu

List? e objekteve kryesore t? grabitura t? p?rmendura n? lib?r e t? shp?rndara sipas muzeumeve nga Hasan Ulqini,-" Grabit?s t? Monumenteve"
Muzeu i Luvrit:

1. Tors i Bakut f?mij?, mermer, Apoloni.
?sht? nj? kryevep?r, dal? nga dora e skulptorit t? madh t? lasht?sis?, Prakistelit. ?sht? hequr nga muret e manastirit t? Pojanit, n? vitin 1859 dhe ?sht? d?rguar n? Luv?r nga M. Goltier de Klabri. Q?ndron n? sall?n Tibre, nr. 665. ?Mission...?, f. 395; ?Das Sand. Berat...?, f. 154; Leon Rey, ?Albania?, 1, f. 11, sh?nim 9.

2. Fragment i nj? statuje t? Vitories, mermer, Apoloni.
Kjo ?sht? d?rguar n? Luv?r disa koh? m? par? se Torsi i Prakistelit nga A. Grase, konsulli i Franc?s n? Korfuz. ?Mission...?, f. 395; Leon Rey. ?Albania...?. 1. f. 11, sh?nim 9.

3. Mbishkrim i uj?sjell?sit t? Durr?sit, mermer.
Mbishkrimi tregon p?r riparimin e uj?sjell?sit t? Durr?sit n? koh?n e Aleksand?r Severit s? bashku me rrug?n n? nj? gjat?si prej kat?r mij? hapash, q? ishte d?mtuar nga p?rrejnjt?. Uj?sjell?si ishte nd?rtuar gjat? sundimit t? perandorit Adrian. ?Mission..?, f. 387, nr. 172; ?Rev. Arche?. VI, 1862, f. 318; ?Alb Stud.?, f. 119, etj.
Ndodhet n? fondet e muzeumit t? Luvrit.

4. Dy figura n? altoreliev t? Demetr?s dhe Kores., gur. Durr?s.
?Mission...?, f. 378, 460, tab. 27, fig. 2; f. 377, 460; tab. 27; fig. 3. Leon Rey, ?Albania...?, 4, f. 102. N? inventarin e muzeut figurojn? me numrat 2291 dhe 2292. P?r mbishkrimin shih dhe ?Rev. Arch.? VI, 1862, f. 321.

5. Kok? kau me kuror? dhe lule, fragment frizi, Durr?s.
H?zej e mori pran? xhamis? te Porta e Madhe e qytetit. ?Mission...?, f. 382, 383, tab. 27, fig. 4; ?Cat. Somm?. Nr. 1427, f. 82; Po aty, botim i vitit 1918, nr. 1427, f. 88; Leon Rey. ?Albania...?, 4, f. 103.

6. Kok? e Demetr?s, mermer, Apoloni, madh?si natyrore.
Dallohet p?r linjat e holla, ?mb?lsin? dhe psikologjin?. Pjesa e sip?rme e kok?s pak e thyer. ?Mission...?, f. 460, tab. 32.

7. Anfifeks, k?rcimtare me palmete, Apoloni.
?Mission...?, f. 460.

8. Stel? e kalor?sit, Apoloni.
?Mission...?, f. 400. 460. Kalor?si ?sht? veshur me klamys dhe n? t? djatht? t? tij ka nj? shtiz? t? gjat?. Ndodhet n? sall?n greke, nr. 837, ?Das San. Berat...?, f. 174.

9. Kapitel i vog?l jonik, mermer, Apoloni.
?Mission...?, f. 388, 460.

10. Kapitel i vog?l dorik, gur, Apoloni.
?Mission...?, f. 398-460.

11. Mask? luani, mermer, Apoloni.
?Mission...?, f. 398; ?Das San. Berat...?, f. 190; Leon Rey, ?Albania...? 1, f. 24, sh?nim 54.

12. Kok? gruaje, mermer, Apoloni, madh?si natyrore.
?Mission...?, f. 395-396.

13. Friz me figura t? vogla q? paraqesin luft? amazonash, Apoloni.
?Mission...?, f.398.

14. Figurin? gruaje, bronz, Apoloni, dimensione t? vogla.
Gjetur n? janar t? vitit 1881, ndodhet n? sall?n e bronzit, nr. 2855. Leon Rey, ?Albania...?, 3, f. 35. Rey boton fotografin? e saj.

15. Dama antike shqiptare, Gur i Zi, bronz.
Lart?sia 0,28, koka 0,038 m. Shekulli VI-V p.e.s. Leon Rey, ?Albania...?, 3, f. 56. Ai tregon se kjo skulptur? arkaike ?sht? botuar nga Dymond n? ?Rev. Arch. Nouvelle?, XXIV, 1872 me tre vizatime nga M. Chaplain, idem planshe XV. K?t? artikull me disa modifikime dhe sh?nime Dymond e botoi n? ?Melanges d?Arch?., m? pre?edenc?; ?Repertoire...?, II, nr. 7, f. 422-423, 552, n? dy kataloge t? bronzeve me dy ilustrime dhe nj? fotografi nga Ugolini, ?Albania Antica?, 1, f. 15, fig. 14, etj.

[iLi'Ri..!]

Muzeu, San Zhermen, Paris.

1. Objekte nga varreza e Kalasë së Dalmaces:
14 rrathë të mëdhenj qafe, bronz, 400 rruaza, 8 byzylykë, 38 vathë e rrathë vathësh, argjend dhe bronz, 6 zbukurime vathësh, argjend, 27 zbukurime, bronz, 10 unaza, bronz, një unazë, argjend, 17 fibula, bronz, një broshe e rrumbullakët, 2 sopata hekuri, një shpatë hekuri, 16 thika, maja heshtash, fibula, unaza, hekur.
“Souvenirs.,”, f. 262; Sollomon Reinach, “Une necropole...” në “L’Antropologie..”, 1901, f. 662-670., thotë se në muzeun Sen Zhermen ndodhen gjithsej 89 objektesh me numër inventari 53842-53930, kurse në të vërtetë lista që e paraqet vetë Dërgani është shumë më e madhe. Leon Rey, “Albania...” 3, f. 52. Ndërsa në Muzeumin Antropologjik të Parisit ndodhen dhe dy kafka nga kjo varrezë.


Muzeu Arkeologjik i Berlinit:

1. Dy fibula, bronz, një aplike, bronz, një byzylyk, bronz, dy rrathë dore, bronz, një fragment spiraleje, bronz, një fibul hekuri, një latushe hekuri, 23 rruaza qelqi të tipeve të ndryshme, një qafore, bronz, me varëse në trajtë trapezi të ngushtuar dhe në pjesën e poshtme në trajtë ylli, një paftë e veçuar e këtij tipi vathi, një thikë hekuri. Të gjitha objekte nga varreza e Kalasë së Dalmacies.
Traeger, “Mitteilungen...” f. 43-51, “Begrabniss...”, f. 43-47.

Muzeu Historik i Artit, Vjenë:

1. Stela e Parmeniskut.
Në reliev paraqitet një skenë me një betejë amazonash. Ajo ka edhe shenja të tjera të veçanta që e bëjnë të dallohet menjëherë si e artit apolonian. Ashtu si edhe tek stela e Falakres dallojmë pëllumbat duke pirë ujë, një enë të madhe, dy luanë që shqyejnë një dre. Steleja ka formën e një ndërtese, në mes të kolonave dallohet një kurorë lisi, dy trëndafilë; elemente të tjera të saj janë sirenat me krahë, grifonët.
“B.Y.SH.T.” 4, 1958, f. 213, 243.

2. Portret gruaje, mermer, nga Durrësi.
Skulptori ka ditur të evidentojë me mjeshtëri buzët e holla, ballin e tendosur, vetullat e harkuara, hundën e drejtë, që i japin portretit një shprehje të bukur. Gruaja ëshët e menduar. Ky portret është marrë në vitet e Luftës së Parë Botërore nga arkeologët Prashniker dhe Shober.
“Ylli”, 8, 1977, f. 35.

[iLi'Ri..!]

Muzeu Nacional i Beogradit

1. Kokë djaloshi, mermer i bardhë, Durrës.
Lartësia 0,24 m, sipër në krye i mungon një tufë flokësh. Qepallat, hunda e goja janë të dëmtuara. Koka është përkulur disi nga e djathta. Fytyra është punuar mjaft hollë. Me anën e cepit të buzës së rënë si dhe vetullave të fryra dhe të syve të vendosur pjerrët jepet një shprehje habie. “Archeologische forschungen...”, f. 43, fig. 52, a, b. Balduin Sara, “Jareschefte...”, f. 240-246 njofton se në vitin 1926 kjo kokë është zhdukur për fat të keq. Leon Rey. “Albania...”, 4, f. 100.

2. Maskë komike prej guri të verdhë, Durrës.
Lartësia 0,40 m, gjerësia 0,30. Në të shihen shenja llaçi. Pranë gojës dhe në faqe dallohen gjurma ngjyrash të kuqe dhe të verdhë. Tipi i hundës së gjerë dhe t ë zgjatur me një gojë të zgjeruar të bën të mendosh se i përkiste komedisë nautike. Katër të përdredhura të mjekrës të stilizuara janë kthyer në të njëjtën mënyrë në relievin e komedisë së Napolit në maskën e Meneandrit në relievin berlinez nga Akuilea. “Archeologische forschungen...” f. 43, fig. 53.

3. Dy relieve gladiatorësh ose luftëtarësh dalmatë.
“Mission...”, f. 383, tabela 30; “Souvenirs...” f. 180, foto po në f. 180; “Archeologische forschungen...”, f. 44, fig. 54-55, etj.
Gladiatori i parë: 1.28 lartësia, 0,62 gjerësia, 0,25 trashësia . Gladiatori i dytë: 1.07 lartësia, 0,59 gjerësia, 0,24 trashësia.

4. Stele me mbishkrim, gur gëlqeror, Durrës.
Lartësia 0,78, gjerësia 0,43, trashësia 0,14. Steleja ka formën e një porte me dy doreza në formë rrethi. Mbishkrimi ndodhet sipër. një stelë e ngjashme me të është zbuluar përsëri kohët e fundit në qytetin e Durrësit.
“Archeologische forschungen...”, f. 44-45, figurë 56.

5. Fragment nga sarkofagu me mbishkrim dhe anije, gur, Durrës.
Kjo stele ka rëndësi sepse jep pamjen e një anije të lashtë të ankoruar në port me vel dhe njëkohësisht dhe rrema. Veli ka formën e një tabele shahu. Meqë fragmenti është i thyer duket vetëm pjesa e përparme e anijes.
“Archeologische forschungen...”, f. 45, fig. 57, 57a (vizatim).

6. Altar me mbishkrim, mermer, Durrës.
Lartësia 1.34, gjerësia 0.64, trashësia 0.60. Fusha e mbishkrimit është e rrethuar me dekoracione, ornamente dhe ndërmjet tyre ka të gdhendura gjethe akanthi. Mbishkrimin e këtij altari e kopjon për herë të parë Kiriaku i Ankonës. “C.I.L.” III, 616, i cili jep vendodhjen: Durrës, porta lindore e kalasë, nga Balduin Sara, “Antiken...” f. 240-246, viz. 39, Hequard, “Historie...”, f. 265, etj.

7. Pllakë mermeri e bardhë me mbishkrim, Durrës.
Balduin Sara, “Antiken...” , f. 240-246, viz. 41.

8. Reliev i Panit me tri nimfat, gur gëlqeror, Durrës.
Lartësia 0,47, gjerësia 0,42, trashësia 0,14. Relievi është i dëmtuar në anën e djathtë. Gjithashtu edhe pjesa e sipërme është mjaft e ngrënë. Në reliev duken gjurmë gëlqereje. Nga e majta është dëmtuar gjithashtu gjysma e poshtme e figurës së Panit. Gëzofit i tij i ka mbetur vet një pjesë. Për tek ai me hap vallëzimi vijnë dy nimfa të kapura dorë për dorë. Midis Panit dhe nimfës së parë ndodhet e gdhendur një enë, ndërsa midis dy këmbëve të nimfës një send i pacaktuar. Koka e nimfës së parë mungon, ndërsa të dytës i është dëmtuar rëndë, por ajo duhet të ketë pasur një zbukurim koke. Sipas lëvizjes së dorës së nimfës së dytë dhe përfytyrimeve analoge (Pani me tri nimfat, kult i përhapur gjerësisht në Durrës) duhet të ketë qenë dhe një nimfë e tretë.
Balduin Sara, “Antiken...”, f. 240-246, fig. 40, Leon Rey, “Albania...”, 4, f. 102.

[iLi'Ri..!]

Muzeu Britanik:


1. Shpatë bronzi nga Shkodra.
Gjatësia 48 cm.
“Walters, Catalogue...” numri 2754; Ugolini, “Albania Antica”, 1, f. 15, fig. 14; Leon Rei, “Albania...”, 3, f. 48.

2. Figurinë bronzi nga Shqipëria Veriore.
Është botuar në një kartolinë të nxjerrë nga Muzeu Britanik. Prapa ka të shkruar: Spartania ose vajza që vrapon, fondi nga Shqipëria nr. 208, viti 1976.

3. Diana, bronzinë nga Shqipëria.
“Drini”, nr. 4., 1 prill 1942, f. 19.


Muzeu Arkeologjik i Stambollit:


1. Kokë femre nga Apolonia.
G. Mendel. “Catalogue..”, II, nr. 330, f. 88. Leon Rei, “Albania...”, 1, f. 24, shënim 55.

2. Sarkofagu i Dyrrahut.
G. Mendel, “Catalogue...”, II, nr. 4, faqe 5-12; Mac Ridi Bey, “Jarbuh...”, f. 143, nr. 1; “Drini”, nr. 4: prill 1942, f. 9.

3. Fragment sarkofagu, Durrës.
G. Mendel, “Catalogue...”, I, f. 12-14, Leon Rei, “Albania...”, 4, f. 104.


Muzeu i Termave, Romë:


1. Koka e Deas së Butrintit, mermer.
Luixhi Ugolini, duke u nisur nga vlerat e saj të mëdha artistike, si një kryevepër e artit antik, e krijuar nga dora e Prakistelit, bëri çmos dhe e grabiti.
Ugolini, “Albania Antica”, III, f. 87.